Prawo bankowe, scam, fraud

Oszustwo bankowe, scam, fraud i nieautoryzowane transakcje czy bank musi oddać pieniądze?

Oszustwa bankowe stają się coraz bardziej profesjonalne. Coraz częściej nie mamy do czynienia z prostym SMS-em z podejrzanym linkiem.

Sprawcy potrafią przez wiele godzin budować wiarygodną historię, podszywać się pod pracowników banków, Policję, prokuraturę lub inne instytucje, przesyłać sfałszowane dokumenty, posługiwać się danymi ofiary i przekonywać ją, że podejmowane czynności służą właśnie zabezpieczeniu jej pieniędzy.

Do Kancelarii Adwokackiej Tumielewicz w Szczecinie trafiają sprawy dotyczące szeroko rozumianej cyberprzestępczości, oszustw bankowych, wyłudzeń, oszustw metodą ?na policjanta?, ?na pracownika banku?, przejęcia bankowości elektronicznej czy nieautoryzowanych transakcji płatniczych.

W takich przypadkach samo zgłoszenie sprawy Policji lub prokuraturze nie zawsze wyczerpuje dostępne możliwości prawne.

Niezależnie od odpowiedzialności sprawców należy zbadać zachowanie banku i możliwość odzyskania od niego utraconych środków.

Oszustwo bankowe ? czy bank może odpowiedzieć za utracone pieniądze?

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Nie można przyjąć ani zasady, że bank zawsze odpowiada za pieniądze utracone wskutek oszustwa, ani odwrotnej zasady, że skoro klient podał kod SMS, zatwierdził określoną operację albo wykonał czynność w aplikacji, to automatycznie ponosi całą odpowiedzialność.

Jednym z podstawowych zagadnień jest ustalenie, czy doszło do autoryzowanej czy nieautoryzowanej transakcji płatniczej.

Zgodnie z art. 40 ustawy o usługach płatniczych transakcja jest autoryzowana, jeżeli płatnik wyraził zgodę na jej wykonanie.

Nie należy przy tym automatycznie utożsamiać uwierzytelnienia z autoryzacją.

To, że system bankowy zarejestrował użycie określonego instrumentu, kodu czy danych, nie musi jeszcze rozstrzygać wszystkich kwestii dotyczących odpowiedzialności. W sporze z bankiem zasadnicze znaczenie może mieć ustalenie, co dokładnie klient zatwierdził, jaki komunikat zobaczył, jaka była treść wiadomości SMS lub push, czego dotyczył kod oraz w jakich okolicznościach doszło do wykonania operacji.

?Przecież podał Pan kod SMS? ? czy to kończy sprawę?

Niekoniecznie.

Art. 45 ustawy o usługach płatniczych przewiduje szczególne reguły dotyczące ciężaru dowodu. Samo wykazanie zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie jest jeszcze wystarczające do wykazania, że użytkownik autoryzował transakcję albo umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa doprowadził do jej wykonania.

Rozróżnienie pomiędzy technicznym uwierzytelnieniem operacji a jej autoryzacją pojawia się również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, m.in. w wyroku z 15 września 2023 r., sygn. II CSKP 1013/22.

Dlatego w prowadzonych przez nas sprawach pytamy bank między innymi:

Jaka była dokładna treść SMS-a lub komunikatu autoryzacyjnego?

Czy klient widział kwotę przelewu i rzeczywistego odbiorcę?

Czy kod dotyczył przelewu, dodania urządzenia, zmiany limitu, aktywacji aplikacji, dodania odbiorcy czy jeszcze innej czynności?

Z jakiego urządzenia oraz adresu IP wykonywano poszczególne operacje?

Dopiero odtworzenie całego ciągu zdarzeń pozwala profesjonalnie ocenić odpowiedzialność.

Scam ?na policjanta? lub ?pracownika banku? może być bardzo profesjonalny

W jednej z analizowanych przez nas ostatnio spraw pokrzywdzony został poddany wieloetapowej manipulacji.

Sprawcy nie ograniczyli się do telefonu. Podszywali się pod osoby związane z instytucjami finansowymi i organami ścigania. Posługiwali się spreparowanymi dokumentami mającymi uwiarygodnić rzekomo prowadzone postępowanie oraz przekonać pokrzywdzonego, że jego pieniądze są zagrożone.

Pokrzywdzony był przekonywany, że wykonuje czynności mające ochronić jego majątek, a nie przekazać pieniądze przestępcom.

Co szczególnie istotne, zachowane nagranie rozmowy pokazało, że pokrzywdzony zaczął kwestionować wiarygodność rozmówcy. Domagał się możliwości jego zweryfikowania, pytał o jednostkę Policji, wydział, numer pokoju, dane funkcjonariusza, numer legitymacji oraz przełożonego.

Tego rodzaju okoliczności mogą mieć istotne znaczenie przy odpowiedzi na pytanie, czy zachowanie pokrzywdzonego rzeczywiście można zakwalifikować jako rażące niedbalstwo.

Samo stwierdzenie, że oszustwo okazało się skuteczne, nie powinno automatycznie prowadzić do wniosku, że jego ofiara dopuściła się rażącego niedbalstwa.

Rażące niedbalstwo klienta ? jeden z najważniejszych sporów z bankiem

W praktyce banki w sprawach dotyczących fraudów i scamów mogą powoływać się na naruszenie przez klienta obowiązków związanych z bezpieczeństwem instrumentu płatniczego.

Dlatego trzeba odróżnić zwykłą nieostrożność od rażącego niedbalstwa.

W konkretnej sprawie analizujemy więc nie tylko to, czy klient przekazał kod lub wykonał określoną czynność, ale cały mechanizm manipulacji: czas jej trwania, sposób działania sprawców, wykorzystanie danych klienta, podszywanie się pod bank lub organy państwa, treść fałszywych dokumentów, presję czasu, ostrzeżenia wyświetlane przez bank, reakcję klienta na pojawiające się wątpliwości oraz moment zgłoszenia oszustwa.

Nie można naszym zdaniem odwracać tego rozumowania i twierdzić:

?Skoro człowiek został oszukany, to znaczy, że musiał zachować się rażąco niedbale?.

W przeciwnym razie ustawowa ochrona użytkowników usług płatniczych w znacznej części utraciłaby praktyczne znaczenie.

A co z systemem bezpieczeństwa banku?

To druga strona tego samego problemu, o której nie wolno zapominać.

W sprawach dotyczących oszustw bankowych analizujemy nie tylko zachowanie klienta. Badamy również zachowanie banku.

Przepisy dotyczące usług płatniczych oraz bezpieczeństwa płatności nakładają na dostawców określone obowiązki związane z bezpieczeństwem i monitorowaniem transakcji.

Dlatego istotne mogą być takie okoliczności jak:

nagła zmiana sposobu korzystania z bankowości elektronicznej;

nowe urządzenie;

zmiana limitów;

utworzenie nowego odbiorcy;

nietypowa wysokość transakcji;

wielokrotne próby logowania;

wcześniejsze blokady bezpieczeństwa;

dezaktywacja i ponowna aktywacja aplikacji;

seria nietypowych operacji wykonanych w krótkim czasie;

przelew znacznej kwoty do odbiorcy, z którym klient nigdy wcześniej się nie rozliczał.

Jeżeli system banku sam wcześniej identyfikował anomalie i uruchamiał mechanizmy bezpieczeństwa, pojawia się zasadnicze pytanie:

dlaczego następnie dopuścił do wykonania operacji prowadzącej do utraty pieniędzy?

Jakich dokumentów i informacji można żądać od banku?

W przygotowywanych przez Kancelarię pismach w sprawach dotyczących oszustw bankowych, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy, wnosimy m.in. o zabezpieczenie, przedstawienie albo szczegółowe wyjaśnienie:

historii logowań i sesji bankowości elektronicznej, adresów IP, identyfikatorów urządzeń, historii urządzeń zaufanych, treści SMS-ów i komunikatów push, sposobu autoryzacji poszczególnych operacji, informacji dotyczących dodania nowego odbiorcy, zmian limitów, aktywacji urządzenia, wyniku oceny systemu antyfraudowego oraz powodów, dla których określona operacja nie została zatrzymana.

Ważne może być również zabezpieczenie nagrań rozmów z infolinią banku.

W jednej z analizowanych przez nas spraw szczególnie istotne okazało się to, że konsultant banku był w stanie odtworzyć wcześniejsze blokady bezpieczeństwa, próby logowania i inne zdarzenia związane z dostępem do bankowości elektronicznej.

To pokazuje, dlaczego w takich postępowaniach dowody techniczne mogą być równie ważne jak zeznania pokrzywdzonego.

Bank oddał pieniądze, a później żąda ich zwrotu ? co zrobić?

Takie sytuacje również występują.

Jeżeli bank po reklamacji zwrócił kwotę transakcji, a następnie żąda jej ponownego zwrotu albo przesyła klientowi formularz zgody na obciążenie rachunku, przed podpisaniem dokumentu warto dokładnie przeanalizować jego podstawę prawną.

W piśmie do banku można w szczególności zażądać jednoznacznego stanowiska:

czy bank uważa transakcję za autoryzowaną?

Jeżeli tak ? w jaki dokładnie sposób wykazuje zgodę klienta na konkretną transakcję?

Jeżeli bank uznaje ją za nieautoryzowaną ? jakie konkretne zachowanie klienta kwalifikuje jako rażące niedbalstwo?

Nie wystarczy naszym zdaniem posługiwanie się ogólnymi sformułowaniami. Należy ustalić konkretną czynność, moment jej wykonania, treść komunikatu przedstawionego klientowi oraz obowiązek, który miał zostać naruszony.

Oszustwo bankowe a zasady współżycia społecznego

W określonych przypadkach argumentacja może zostać uzupełniona również o art. 5 oraz art. 354 k.c.

Profesjonalna instytucja finansowa dysponuje wiedzą, systemami informatycznymi oraz narzędziami pozwalającymi wykrywać przynajmniej część nietypowych i potencjalnie fraudowych operacji.

Dlatego nie można automatycznie przyjmować modelu, w którym całe ekonomiczne ryzyko skutecznego oszustwa zostaje przerzucone na klienta bez uprzedniego zbadania, czy sam bank prawidłowo wykonał ciążące na nim obowiązki.

Ciekawy kierunek argumentacji można odnaleźć w wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 19 grudnia 2025 r., sygn. XVI GC 1704/25. Sprawa nie dotyczyła oszustwa bankowego, jednak sąd ? analizując art. 5 k.c. ? zwrócił uwagę na sytuację, w której profesjonalny podmiot miał możliwość zweryfikowania określonych informacji, nie wykorzystał jej prawidłowo, a następnie próbował przerzucić konsekwencje własnego zaniechania na drugą stronę.

Mechanizm ten może stanowić dodatkowy argument również w niektórych sporach dotyczących bezpieczeństwa usług finansowych.

Co zrobić natychmiast po oszustwie bankowym?

Przede wszystkim należy działać szybko.

Trzeba skontaktować się z bankiem oficjalnym kanałem, zablokować zagrożone instrumenty i dostęp do bankowości, zgłosić transakcje, zabezpieczyć wiadomości SMS, e-maile, numery telefonów, historię połączeń, potwierdzenia transakcji, przesłane dokumenty, zrzuty ekranu oraz ? jeżeli istnieją ? nagrania rozmów.

Następnie należy rozważyć zawiadomienie Policji lub prokuratury.

Nie należy pochopnie usuwać aplikacji, wiadomości czy historii połączeń przed zabezpieczeniem materiału, który może mieć znaczenie dowodowe.

Czy warto złożyć reklamację do banku po oszustwie?

Tak, ale reklamacja powinna zostać przygotowana w odniesieniu do konkretnego przebiegu oszustwa.

Samo napisanie ?zostałem oszukany, proszę oddać pieniądze? może nie wystarczyć.

W bardziej skomplikowanych sprawach rekonstruujemy zdarzenie niemal minuta po minucie: połączenia telefoniczne, SMS-y, logowania, blokady, operacje na urządzeniach, zmiany ustawień oraz kolejne transakcje.

Pozwala to następnie skonfrontować wersję klienta z dokumentacją techniczną banku.

Adwokat Szczecin ? oszustwa bankowe, scam, fraud i cyberprzestępczość

Kancelaria Adwokacka adwokata Krzysztofa Tumielewicza w Szczecinie prowadzi sprawy związane z oszustwami, cyberprzestępczością oraz przestępstwami gospodarczymi, w tym sprawy wymagające równoległego prowadzenia działań na płaszczyźnie karnej i cywilnej.

W sprawach dotyczących oszustw bankowych możemy analizować zarówno odpowiedzialność sprawców i materiał postępowania karnego, jak również podstawy dochodzenia roszczeń wobec banku.

Pomoc prawna może obejmować w szczególności analizę dokumentacji, przygotowanie reklamacji i odwołania od stanowiska banku, zabezpieczenie materiału dowodowego, przygotowanie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, kontakt z organami ścigania, wystąpienie do Rzecznika Finansowego, przygotowanie wezwania do zapłaty oraz reprezentację w postępowaniu sądowym.

Adwokat Krzysztof Tumielewicz ? Kancelaria Adwokacka Szczecin

Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Sam fakt utraty środków wskutek oszustwa nie przesądza automatycznie ani o odpowiedzialności banku, ani o odpowiedzialności klienta.

www.Tumielewicz.pl

Restrukturyzacja, upadłość konsumencka, upadłość firm, ochrona zarządu spółek

Prawo cywilne

Mediator sądowy

Przekazanie kary pozbawienia wolności do innego kraju

Prawo karne wojskowe